Gaśnica śniegowa (CO2) – do czego służy i kiedy ją stosować?

Gaśnica śniegowa CO2 jest przeznaczona przede wszystkim do gaszenia pożarów urządzeń elektrycznych znajdujących się pod napięciem oraz cieczy palnych. Dzięki wykorzystaniu dwutlenku węgla jako środka gaśniczego nie pozostawia żadnych zanieczyszczeń, dlatego doskonale sprawdza się w serwerowniach, laboratoriach, rozdzielniach elektrycznych, pomieszczeniach z elektroniką czy archiwach. Nie jest jednak rozwiązaniem uniwersalnym – istnieją sytuacje, w których jej użycie będzie nieskuteczne lub nawet niebezpieczne. W tym artykule wyjaśniamy, jak działa gaśnica śniegowa, kiedy warto po nią sięgnąć, czego nie wolno nią gasić oraz czym różni się od znacznie popularniejszej gaśnicy proszkowej.

Jak działa gaśnica śniegowa (dwutlenek węgla)

Gaśnica śniegowa wykorzystuje jako środek gaśniczy sprężony dwutlenek węgla (CO2), przechowywany wewnątrz stalowego zbiornika pod wysokim ciśnieniem. W momencie uruchomienia zaworu gaz gwałtownie się rozpręża, a jego temperatura spada nawet do około -78°C. W efekcie powstaje charakterystyczna biała chmura przypominająca śnieg, od której wywodzi się nazwa tego rodzaju gaśnicy.

Wbrew powszechnej opinii „śnieg" widoczny podczas gaszenia nie jest klasycznym środkiem gaśniczym. To mieszanina bardzo zimnego dwutlenku węgla oraz drobnych kryształków suchego lodu, które szybko sublimują, przechodząc ponownie w stan gazowy. Po zakończeniu gaszenia nie pozostają żadne osady, pyły ani ślady wilgoci.

Skuteczność gaśnicy śniegowej opiera się na dwóch podstawowych mechanizmach:

odcięciu dopływu tlenu – dwutlenek węgla wypiera tlen z otoczenia płomieni, uniemożliwiając dalsze podtrzymywanie procesu spalania;
schłodzeniu źródła pożaru – bardzo niska temperatura CO2 obniża temperaturę palącego się materiału, co dodatkowo wspomaga wygaszenie ognia.

Największą zaletą tego rozwiązania jest fakt, że CO2 nie przewodzi prądu elektrycznego i nie powoduje uszkodzeń urządzeń wynikających z kontaktu z wodą czy proszkiem gaśniczym. Właśnie dlatego gaśnice śniegowe są standardowym wyposażeniem wielu obiektów technicznych i przemysłowych, w których znajdują się urządzenia elektroniczne o wysokiej wartości.

Warto jednak pamiętać, że skuteczność dwutlenku węgla zależy od warunków gaszenia. W otwartych, przewiewnych przestrzeniach gaz bardzo szybko się rozprasza, przez co jego działanie jest znacznie mniej efektywne niż w zamkniętych pomieszczeniach. Z tego względu gaśnice CO2 najlepiej sprawdzają się podczas gaszenia pożarów w pomieszczeniach, gdzie możliwe jest chwilowe utrzymanie odpowiedniego stężenia dwutlenku węgla wokół źródła ognia.

Należy również zachować ostrożność podczas użytkowania. Dysza lub tzw. róg gaśnicy w czasie pracy osiąga bardzo niską temperaturę, dlatego dotknięcie jej gołą dłonią może doprowadzić do odmrożeń. Z tego powodu należy trzymać gaśnicę wyłącznie za przeznaczony do tego uchwyt i nie kierować strumienia CO2 na ludzi.

Do czego służy gaśnica śniegowa?

Gaśnica śniegowa znajduje zastosowanie wszędzie tam, gdzie oprócz ugaszenia pożaru równie istotna jest ochrona kosztownych urządzeń przed zniszczeniem przez środek gaśniczy. O ile gaśnica proszkowa bardzo skutecznie tłumi ogień, pozostawia po sobie drobny proszek, który może przedostać się do wnętrza urządzeń elektronicznych, powodując ich trwałe uszkodzenie lub kosztowną konieczność czyszczenia. W przypadku CO2 problem ten nie występuje.

Zgodnie z obowiązującymi klasyfikacjami gaśnice śniegowe przeznaczone są przede wszystkim do gaszenia pożarów klasy B, czyli cieczy palnych, takich jak benzyna, oleje, rozpuszczalniki czy lakiery. Dodatkowo mogą być bezpiecznie stosowane do gaszenia urządzeń elektrycznych znajdujących się pod napięciem – oczywiście zgodnie z parametrami określonymi przez producenta konkretnej gaśnicy.

To właśnie możliwość gaszenia instalacji elektrycznych sprawia, że gaśnice CO2 są powszechnie wykorzystywane w obiektach biurowych, przemysłowych oraz wszędzie tam, gdzie pracują urządzenia elektroniczne o dużej wartości. W kolejnych częściach artykułu omówimy najczęstsze miejsca ich zastosowania oraz
wyjaśnimy, dlaczego w niektórych przypadkach są praktycznie niezastąpione.

Urządzenia elektryczne

Najczęściej gaśnica śniegowa jest kojarzona właśnie z gaszeniem urządzeń elektrycznych. Nie bez powodu – dwutlenek węgla nie przewodzi prądu i nie pozostawia po sobie żadnych pozostałości, dzięki czemu minimalizuje ryzyko uszkodzenia sprzętu.

Gaśnicę CO2 stosuje się przede wszystkim do gaszenia pożarów powstałych w wyniku awarii urządzeń elektrycznych lub elektronicznych, takich jak:

rozdzielnice i szafy elektryczne,
serwery i urządzenia sieciowe,
komputery oraz stacje robocze,
zasilacze UPS,
aparatura sterownicza,
transformatory i urządzenia automatyki przemysłowej.

Podczas gaszenia warto, jeśli jest to możliwe i bezpieczne, odłączyć zasilanie urządzenia. Ogranicza to ryzyko ponownego zapłonu i ułatwia opanowanie pożaru. Jeżeli jednak odłączenie napięcia nie jest możliwe, gaśnica śniegowa pozostaje jednym z najbezpieczniejszych rozwiązań do prowadzenia działań gaśniczych przy urządzeniach elektrycznych, pod warunkiem przestrzegania minimalnej odległości gaszenia określonej przez producenta.

Trzeba pamiętać, że zadaniem gaśnicy jest ugaszenie niewielkiego pożaru w jego początkowej fazie. Jeśli ogień szybko się rozprzestrzenia lub obejmuje większą część pomieszczenia, należy niezwłocznie opuścić zagrożony obszar i wezwać straż pożarną.

Serwerownie

Serwerownie należą do miejsc, w których gaśnice śniegowe znajdują szczególnie szerokie zastosowanie. Znajdujące się tam urządzenia często pracują nieprzerwanie przez całą dobę, a ich wartość może sięgać setek tysięcy złotych. Dodatkowo nawet krótkotrwała przerwa w działaniu infrastruktury IT może oznaczać poważne straty finansowe.

Zastosowanie gaśnicy proszkowej w takim pomieszczeniu mogłoby skutecznie ugasić pożar, ale jednocześnie doprowadzić do zanieczyszczenia całej infrastruktury drobnym proszkiem gaśniczym. Jego usunięcie z serwerów, przełączników sieciowych czy macierzy dyskowych jest trudne, kosztowne, a w wielu przypadkach uszkodzony sprzęt wymaga wymiany.

Gaśnica śniegowa eliminuje ten problem. Po zakończeniu gaszenia dwutlenek węgla ulatnia się do atmosfery i nie pozostawia osadów na elektronice. Z tego względu gaśnice CO2 są standardowym wyposażeniem wielu serwerowni, centrów danych oraz pomieszczeń teleinformatycznych.

Należy jednak pamiętać, że w małych, zamkniętych pomieszczeniach wysoka koncentracja dwutlenku węgla może obniżyć zawartość tlenu w powietrzu. Po użyciu gaśnicy warto jak najszybciej opuścić pomieszczenie i dokładnie je przewietrzyć.

Laboratoria

Kolejnym miejscem, w którym gaśnice śniegowe są często wykorzystywane, są laboratoria badawcze, diagnostyczne oraz przemysłowe. Znajduje się w nich zarówno kosztowna aparatura elektroniczna, jak i substancje chemiczne, których gaszenie wodą mogłoby okazać się nieskuteczne lub doprowadzić do dodatkowych zagrożeń.

Dwutlenek węgla dobrze sprawdza się przy gaszeniu niewielkich pożarów cieczy palnych, takich jak rozpuszczalniki organiczne, alkohole czy niektóre odczynniki wykorzystywane podczas badań. Jednocześnie brak pozostałości po środku gaśniczym pozwala ograniczyć ryzyko zanieczyszczenia próbek, aparatury pomiarowej czy precyzyjnych urządzeń laboratoryjnych.

W laboratoriach gaśnica śniegowa najczęściej stanowi uzupełnienie innych środków ochrony przeciwpożarowej. W zależności od rodzaju prowadzonych prac mogą być wymagane również gaśnice proszkowe, pianowe lub specjalistyczne środki przeznaczone do gaszenia metali palnych czy tłuszczów spożywczych. Dobór odpowiedniego wyposażenia powinien zawsze wynikać z oceny zagrożenia pożarowego w danym obiekcie.

Czego nie wolno gasić gaśnicą śniegową?

Choć gaśnica śniegowa jest bardzo skuteczna w określonych zastosowaniach, nie sprawdzi się przy każdym rodzaju pożaru. Nieprawidłowy dobór środka gaśniczego może nie tylko okazać się nieskuteczny, ale również zwiększyć zagrożenie.

Gaśnicy CO2 nie należy stosować do gaszenia:

materiałów stałych klasy A, takich jak drewno, papier, tkaniny czy węgiel. Dwutlenek węgla nie wnika w strukturę tych materiałów i nie zapewnia odpowiedniego chłodzenia, przez co pożar może ponownie się rozwinąć po rozproszeniu gazu;
metali palnych (klasa D), m.in. magnezu, sodu, potasu czy aluminium w postaci pyłu. Niektóre z tych materiałów mogą reagować z dwutlenkiem węgla, co stwarza dodatkowe zagrożenie;
olejów i tłuszczów spożywczych (klasa F), np. we frytownicach gastronomicznych. W takich przypadkach należy stosować gaśnice przeznaczone do gaszenia pożarów klasy F, które skutecznie obniżają temperaturę tłuszczu i zapobiegają ponownemu zapłonowi.

Warto również pamiętać, że gaśnice śniegowe są mniej skuteczne na otwartej przestrzeni. Silny wiatr lub intensywna wymiana powietrza powodują szybkie rozproszenie dwutlenku węgla, przez co jego działanie gaśnicze znacząco maleje.

Gaśnica śniegowa a proszkowa – którą wybrać?

Nie ma jednej odpowiedzi na pytanie, która gaśnica jest lepsza. Wszystko zależy od miejsca jej zastosowania oraz rodzaju zagrożenia pożarowego.

Gaśnica proszkowa jest najbardziej uniwersalnym rozwiązaniem. W zależności od modelu może gasić pożary materiałów stałych, cieczy i gazów palnych, dlatego znajduje zastosowanie w domach, samochodach, magazynach czy halach produkcyjnych. Jej wadą jest jednak proszek gaśniczy, który po użyciu osadza się na wszystkich powierzchniach i może uszkodzić elektronikę oraz precyzyjne urządzenia.

Gaśnica śniegowa ma bardziej wyspecjalizowane zastosowanie. Najlepiej sprawdza się tam, gdzie priorytetem jest ochrona sprzętu elektrycznego i elektronicznego przed zniszczeniem przez środek gaśniczy. Z tego względu jest często wybierana do:

serwerowni,
rozdzielni elektrycznych,
laboratoriów,
pomieszczeń technicznych,
biur wyposażonych w cenny sprzęt elektroniczny.

W wielu obiektach najlepszym rozwiązaniem jest stosowanie obu rodzajów gaśnic jednocześnie. Pozwala to dobrać środek gaśniczy do rodzaju zagrożenia i zwiększa skuteczność ochrony przeciwpożarowej.

Podsumowując, gaśnica śniegowa CO2 jest niezastąpiona podczas gaszenia urządzeń elektrycznych oraz pożarów cieczy palnych, szczególnie tam, gdzie liczy się brak zanieczyszczeń po akcji gaśniczej. Nie zastępuje jednak gaśnicy proszkowej we wszystkich zastosowaniach, dlatego wybór odpowiedniego modelu powinien być uzależniony od charakteru chronionego obiektu i potencjalnych zagrożeń.

FAQ – najczęściej zadawane pytania

Czy gaśnicą śniegową można gasić urządzenia pod napięciem?

Tak. Gaśnice śniegowe są przeznaczone do gaszenia urządzeń elektrycznych znajdujących się pod napięciem, zgodnie z parametrami i minimalną odległością określoną przez producenta. Dwutlenek węgla nie przewodzi prądu i nie pozostawia osadów, dlatego jest powszechnie stosowany do ochrony urządzeń elektronicznych.

Do jakiej klasy pożarów przeznaczona jest gaśnica CO2?

Gaśnice śniegowe są przeznaczone przede wszystkim do gaszenia pożarów klasy B, czyli cieczy palnych, takich jak benzyna, rozpuszczalniki czy oleje. Dodatkowo mogą być wykorzystywane do gaszenia urządzeń elektrycznych pod napięciem.

Dlaczego gaśnica śniegowa nie pozostawia zabrudzeń?

Środkiem gaśniczym jest dwutlenek węgla, który po użyciu przechodzi w stan gazowy i ulatnia się do atmosfery. W przeciwieństwie do gaśnic proszkowych nie pozostawia pyłu ani wilgoci na gaszonych urządzeniach.

Czy gaśnica śniegowa nadaje się do domu?

Może stanowić dodatkowe wyposażenie domu lub mieszkania, zwłaszcza jeśli znajduje się w nim kosztowny sprzęt elektroniczny. W większości przypadków podstawowym wyborem pozostaje jednak gaśnica proszkowa lub pianowa, ponieważ lepiej radzi sobie z pożarami materiałów stałych.

Czy po użyciu gaśnicy śniegowej trzeba przewietrzyć pomieszczenie?

Tak. Dwutlenek węgla wypiera tlen z otoczenia, dlatego po zakończeniu gaszenia należy opuścić pomieszczenie i zapewnić jego skuteczną wentylację, szczególnie jeśli jest niewielkie lub słabo wentylowane.

Zachęcamy także do odwiedzenia naszych innych artykułów m.in. o gaśnicach proszkowych: Gaśnice proszkowe – zastosowanie, rodzaje i zasady użytkowania